ضمیرها در اسپرانتو
ضمیرهای شخصی و ملکی
ضمیر | معنی | ملکی |
|---|---|---|
mi | من | mia: ـَم، مالِ من |
vi | تو، شما | via: ـَت، ـتان |
li | او (مرد) | lia: ـَش، مالِ او |
ŝi | او (زن) | ŝia: ـَش، مالِ او |
ĝi | آن، او (حیوان، چیز) | ĝia: ـَش، مالِ آن |
ni | ما | nia: ـمان |
ili | آن‌ها، ایشان | ilia: ـشان |
oni | کنندهٔ نامعین: آدم، مردم | onia |
si | خود (برای فاعل سوم‌شخص) | sia: مالِ خود |
حالت مفعولی
ضمیر هم مثل اسم -n می‌گیرد: min (مرا)، vin (تو را)، lin، ŝin، ĝin، nin، ilin، sin.
Ŝi vidis min. یعنی «او مرا دید».
Mi amas vin. یعنی «دوستت دارم».
ضمیر ملکی صفت است
ضمیر ملکی مثل هر صفتی -j و -n اسمش را می‌گیرد:
miaj libroj: کتاب‌هایم
Mi perdis mian ŝlosilon. یعنی «کلیدم را گم کردم».
li، ŝi یا ĝi؟
فارسی برای همه «او» می‌گوید، ولی اسپرانتو جدا می‌کند:
li برای مرد: Ali estas mia amiko. Li loĝas en Teherano. (علی دوستم است. او در تهران زندگی می‌کند.)
ŝi برای زن: Sara estas studentino. Ŝi studas medicinon. (سارا دانشجوست. او پزشکی می‌خواند.)
ĝi برای چیز، حیوان و گاهی نوزاد وقتی جنسش مهم نیست: La libro estas nova. Ĝi kostis multe. (کتاب نو است. گران بود.)
جابه‌جا گفتن li و ŝi از رایج‌ترین اشتباه‌های فارسی‌زبان‌هاست.
vi: تو یا شما؟
vi هم «تو» است و هم «شما»، مفرد و جمع، خودمانی و رسمی. اسپرانتو ضمیر ci را هم برای «تو»ی خودمانی دارد، ولی امروز تقریباً به کار نمی‌رود.
oni: کنندهٔ نامعین
oni وقتی می‌آید که کننده معلوم یا مهم نیست. فارسی معمولاً برای این کار فعل سوم‌شخص جمع یا واژهٔ «آدم» را به کار می‌برد:
Oni diras, ke… یعنی «می‌گویند که…».
Oni ne fumu ĉi tie. یعنی «اینجا نباید سیگار کشید».
En Irano oni trinkas multe da teo. یعنی «در ایران چای زیاد می‌نوشند».
si و sia: خود
si و sia همیشه به فاعلِ سوم‌شخصِ همان بند (جملهٔ ساده) برمی‌گردند. شبیه «خود» در فارسی‌اند، ولی برخلاف «خود» برای من، تو و ما به کار نمی‌روند:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Li lavas sin. | خودش را می‌شوید. |
Li lavas lin. | او را می‌شوید (کس دیگری را). |
Sara vizitis sian amikinon. | سارا به دیدن دوستِ خودش رفت. |
Sara vizitis ŝian amikinon. | سارا به دیدن دوستِ او (زنی دیگر) رفت. |
برای من، تو و ما همان ضمیرهای معمولی به کار می‌روند: Mi lavas min. یعنی «خودم را می‌شویم».
si و sia هیچ‌وقت در خودِ فاعل نمی‌آیند: Sara kaj ŝia frato venis. یعنی «سارا و برادرش آمدند». sia اینجا نادرست است، چون «برادرش» بخشی از فاعل است.
این و آن
برای «این» و «آن» از هم‌بسته‌ها استفاده می‌شود: tiu (آن)، ĉi tiu یا tiu ĉi (این)، tio (آن چیز)، ĉi tio (این چیز). هم‌بسته‌ها