نشانهٔ مفعولی -n در اسپرانتو
پایانهٔ -n یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین بخش‌های دستور اسپرانتوست. برای بیشتر یادگیرندگان هم دشوارترین بخش است. خبر خوب برای فارسی‌زبان‌ها: «را» تا حدی همین کار را می‌کند.
۱. مفعول مستقیم
کسی یا چیزی که فعل روی آن انجام می‌شود، -n می‌گیرد:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Sara legas libron. | سارا کتاب می‌خواند. |
Sara legas la libron. | سارا کتاب را می‌خواند. |
Mi amas vin. | دوستت دارم. |
Kion vi volas? | چه می‌خواهید؟ |
فرق با «را»: «را» فقط با مفعولِ معین می‌آید، ولی -n با هر مفعولی می‌آید، معین یا نامعین.
صفت و ضمیر ملکی هم -n می‌گیرند
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Mi aĉetis novan libron. | کتابی نو خریدم. |
Mi aĉetis novajn librojn. | کتاب‌های نو خریدم. |
Ŝi vidis mian fraton. | برادرم را دید. |
همیشه اول -j و بعد -n می‌آید: -jn.
ترتیب آزاد واژه‌ها
چون -n مفعول را نشان می‌دهد، ترتیب واژه‌ها معنی را عوض نمی‌کند. در فارسی هم «را» همین آزادی را می‌دهد:
Sara vidas Markon. یعنی «سارا مارکو را می‌بیند».
Markon vidas Sara. باز یعنی «سارا مارکو را می‌بیند»؛ «مارکو را سارا می‌بیند».
Marko vidas Saran. یعنی «مارکو سارا را می‌بیند».
۲. جهت حرکت
بعد از حرف اضافه -n نمی‌آید، جز وقتی که حرکت به‌سوی جایی را نشان می‌دهیم:
بی‌حرکت | به‌سوی |
|---|---|
en la domo: در خانه | en la domon: به درون خانه |
sur la tablo: روی میز | sur la tablon: بر روی میز (گذاشتن) |
hejme: در خانه | hejmen: به خانه |
tie: آنجا | tien: به آنجا |
kie?: کجا؟ | kien?: به کجا؟ |
La kato saltas sur la tablo. یعنی «گربه روی میز بالا و پایین می‌پرد».
La kato saltas sur la tablon. یعنی «گربه روی میز می‌پرد» (از زمین به روی میز).
با al و ĝis، که خودشان جهت را نشان می‌دهند، -n نمی‌آید: Mi iras al Teherano.
۳. زمان
-n زمانِ انجام کار را هم نشان می‌دهد:
Lundon mi laboras. یعنی «دوشنبه کار می‌کنم».
Mi naskiĝis la 15-an de majo. یعنی «در ۱۵ مه به دنیا آمدم».
Mi lernis tri horojn. یعنی «سه ساعت درس خواندم».
Ĉiun tagon mi legas. یعنی «هر روز می‌خوانم».
۴. اندازه و قیمت
Ĝi kostas dek eŭrojn. یعنی «ده یورو قیمت دارد».
La ŝnuro estas longa du metrojn. یعنی «طناب دو متر درازا دارد».
۵. سلام و آرزو
در سلام و آرزو فعلی مثل «آرزو می‌کنم» (mi deziras) یا «می‌گویم» (mi diras) پنهان است، برای همین -n می‌آید: Saluton!، Dankon!، Bonan tagon!، Feliĉan novjaron! جمله‌های پرکاربرد
کی -n نیاوریم؟
پس از esti (بودن) و fariĝi (شدن): Li estas instruisto. (او معلم است.) instruisto مفعول نیست.
پس از حرف اضافه، وقتی جهت در کار نیست: Mi parolas kun la instruisto.
برای فاعل: فاعل هیچ‌وقت -n نمی‌گیرد.
اشتباه‌های رایج
نادرست | درست |
|---|---|
Mi havas bela domon. | Mi havas belan domon. |
Li estas bonan amikon. | Li estas bona amiko. |
Mi iras al la urbon. | Mi iras al la urbo. |
La libro kiu mi legas | La libro, kiun mi legas |