فعل و زمان‌ها در اسپرانتو
فعل اسپرانتو ساده‌ترین بخش دستور آن است: شش شکل دارد، با شخص و شمار عوض نمی‌شود و هیچ فعل بی‌قاعده‌ای ندارد. حتی esti (بودن) و havi (داشتن) هم کاملاً قاعده‌مندند.
شش شکل فعل
شکل | lerni (یاد گرفتن) | فارسی |
|---|---|---|
مصدر -i | lerni | یاد گرفتن |
حال -as | lernas | یاد می‌گیرد، دارد یاد می‌گیرد |
گذشته -is | lernis | یاد گرفت، یاد می‌گرفت |
آینده -os | lernos | یاد خواهد گرفت |
شرطی -us | lernus | یاد می‌گرفت (اگر…) |
امر و خواست -u | lernu | یاد بگیر، یاد بگیرد |
برای همهٔ شخص‌ها یکی است:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
mi lernas | یاد می‌گیرم |
vi lernas | یاد می‌گیری، یاد می‌گیرید |
ŝi lernas | یاد می‌گیرد |
ni lernas | یاد می‌گیریم |
ili lernas | یاد می‌گیرند |
زمان‌های فارسی در اسپرانتو
فارسی زمان‌های بسیاری دارد، ولی اسپرانتو معمولاً با سه زمان ساده و چند قید کارش را پیش می‌برد:
فارسی | اسپرانتو |
|---|---|
دارم می‌خوانم | Mi legas. |
می‌خواندم | Mi legis. |
خوانده‌ام | Mi jam legis. |
خوانده بودم | Mi estis leginta. |
هنوز نخوانده‌ام | Mi ankoraŭ ne legis. |
می‌خوانم (فردا) | Mi legos (morgaŭ). |
اگر لازم باشد، صفت‌های فعلی جزئیات زمان را دقیق‌تر نشان می‌دهند، مثل Mi estas leginta (خوانده‌ام). ولی در گفت‌وگوی روزمره کمتر به کار می‌روند. صفت‌های فعلی
منفی
ne پیش از فعل می‌آید: Mi ne komprenas. یعنی «نمی‌فهمم». ساختن جمله
مصدر پس از فعل‌های دیگر
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Mi volas lerni. | می‌خواهم یاد بگیرم. |
Mi povas naĝi. | می‌توانم شنا کنم. |
Mi devas iri. | باید بروم. |
Lerni estas plezuro. | یاد گرفتن لذت است. |
شرطی: -us
-us برای شرطِ غیرواقعی یا ناممکن است:
Se mi havus tempon, mi lernus pli. یعنی «اگر وقت داشتم، بیشتر یاد می‌گرفتم».
Mi ŝatus kafon. یعنی «قهوه می‌خواستم» (مؤدبانه).
برای شرطِ ممکن، زمان معمولی می‌آید: Se vi venos, ni iros kune. یعنی «اگر بیایی، با هم می‌رویم».
امر و خواست: -u
-u هر جا که خواست، فرمان یا آرزو در کار باشد می‌آید، تقریباً مثل وجه التزامیِ فارسی:
اسپرانتو | فارسی |
|---|---|
Venu! | بیا! |
Bonvolu sidiĝi. | لطفاً بنشینید. |
Ni iru! | برویم! |
Vivu la paco! | زنده باد صلح! |
Mi volas, ke vi venu. | می‌خواهم که بیایی. |
Diru al li, ke li atendu. | به او بگو منتظر بماند. |
esti و havi
Mi estas studento. یعنی «دانشجو هستم».
Mi havas du fratojn. یعنی «دو برادر دارم».
Estas multaj homoj ĉi tie. یعنی «اینجا آدم زیادی هست».
متعدی و لازم
هر فعل اسپرانتو یا متعدی است (مفعول می‌گیرد) یا لازم. برای عوض کردن آن، پسوندهای -ig- و -iĝ- به کار می‌روند: komenci (شروع کردن) و komenciĝi (شروع شدن). -ig- و -iĝ-