دستور زبان اسپرانتو در یک نگاه

دستور زبان اسپرانتو کوتاه و تقریباً بی‌استثناست. بیشترِ آن را می‌شود در یازده پایانه خلاصه کرد. بقیه ضمیرها، چند واژهٔ دستوری و قاعده‌های واژه‌سازی است.

یازده پایانه

پایانه‌ها به ریشه می‌چسبند و با عوض کردن پایانه، نقش واژه عوض می‌شود: ‎parolo‎ (سخن)، ‎paroli‎ (حرف زدن)، ‎parola‎ (شفاهی)، ‎parole‎ (شفاهاً، به‌صورت گفتاری).

یک جمله، تکه‌به‌تکه

‎La junaj studentoj rapide lernas Esperanton.

ترجمه: دانشجویان جوان به‌سرعت اسپرانتو یاد می‌گیرند.

• ‏‎la‎: حرف تعریف؛ منظور دانشجویانِ معینی است.

• ‏‎junaj‎: صفت (‎-⁠a‎) و جمع (‎-⁠j‎)، چون اسمش جمع است.

• ‏‎studentoj‎: اسم (‎-⁠o‎) و جمع (‎-⁠j‎)؛ فاعل جمله است و ‎-⁠n‎ ندارد.

• ‏‎rapide‎: قید (‎-⁠e‎).

• ‏‎lernas‎: فعل در زمان حال (‎-⁠as‎). برای همهٔ شخص‌ها همین شکل است.

• ‏‎Esperanton‎: مفعول، پس ‎-⁠n‎ گرفته است.

نکته‌های اصلی

• فعل با شخص عوض نمی‌شود: ‎mi lernas‎،‏ ‎vi lernas‎،‏ ‎ili lernas‎. فعل و زمان‌ها

• صفت با اسم هماهنگ است: در جمع ‎-⁠j‎ و در مفعول ‎-⁠n‎ می‌گیرد. اسم، صفت و قید

• مفعول ‎-⁠n‎ می‌گیرد: پس ترتیب واژه‌ها آزادتر است. نشانهٔ مفعولی ‎-⁠n‎

• فقط یک حرف تعریف هست: ‎la‎. حرف تعریف نامعین وجود ندارد. حرف تعریف ‎la‎

• ضمیرها: ‎mi‎،‏ ‎vi‎،‏ ‎li‎،‏ ‎ŝi‎،‏ ‎ĝi‎،‏ ‎ni‎،‏ ‎ili‎،‏ ‎oni‎ و ‎si‎. با ‎-⁠a‎ ملکی می‌شوند: ‎mia‎ (مالِ من). ضمیرها

• پرسش بله و نه با ‎ĉu‎: ‎Ĉu vi lernas?‎ یعنی «آیا یاد می‌گیری؟». ساختن جمله

• هم‌بسته‌ها: ۴۵ واژهٔ پرسشی، اشاره‌ای و نامعین در جدولی منظم: ‎kiu‎،‏ ‎tiu‎،‏ ‎ĉiu‎،‏ ‎neniu‎ و… هم‌بسته‌ها

• واژه‌سازی: ریشه + وند + پایانه. واژه‌سازی، پیشوندها، پسوندها، ‎-⁠ig-⁠‎ و ‎-⁠iĝ-⁠‎

• صفت‌های فعلی: ‎-⁠ant-⁠‎،‏ ‎-⁠int-⁠‎،‏ ‎-⁠ont-⁠‎،‏ ‎-⁠at-⁠‎،‏ ‎-⁠it-⁠‎ و ‎-⁠ot-⁠‎. صفت‌های فعلی

• حرف‌های اضافه: هر کدام معنی ثابتی دارند و بعدشان ‎-⁠n‎ نمی‌آید، جز برای نشان دادن جهت. حرف‌های اضافه

از کجا بخوانم؟

اگر تازه شروع کرده‌اید، ۱۶ قاعدهٔ دستور زبان را بخوانید: کل دستوری که زامنهوف در ۱۸۸۷ نوشت و «بنیاد اسپرانتو» (۱۹۰۵) آن را تثبیت کرد. برای یادگیری منظم با تمرین و آزمون، دورهٔ آموزش گام‌به‌گام اسپرانتو را ببینید.